Belbin Takım Rolleri
Belbin ve Takım Çalışmasının Bilimsel Temelleri
Takımlar Neden Başarılı ya da Başarısız Olur?
Takımların çalışma biçimi, elde edilen sonuçlar üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bazı takımlar güçlü iş birliği ve uyum sergilerken, bazıları çeşitli zorluklarla karşılaşabilir.
İşler beklendiği gibi ilerlemediğinde bunun etkileri hem takım üyeleri hem de takımın ulaşmayı hedeflediği sonuçlar üzerinde hissedilir.
Araştırmadan Uygulamaya
1970'li yıllarda Dr. Meredith Belbin ve Henley Management College'daki araştırma ekibi, takımlar arasındaki farklılıkların nasıl ortaya çıktığını ve bu farklılıkların takım performansını nasıl etkilediğini anlamak amacıyla kapsamlı bir araştırma başlattı.
Araştırmanın amacı, takım dinamiklerini daha iyi anlayarak karşılaşılabilecek zorlukların önceden öngörülüp öngörülemeyeceğini ve nasıl önlenebileceğini ortaya koymaktı.
Dokuz yıl boyunca uluslararası yönetim takımları üzerinde çalışmalar yürütüldü. Araştırmaya katılan herkes, kişilik ve davranış gibi özelliklerin takım üzerindeki etkilerinin değerlendirilebilmesi amacıyla çeşitli psikometrik değerlendirmeleri tamamladı.
Takım Rollerinin Ortaya Çıkışı
Araştırma ilerledikçe, bir takımın başarılı ya da başarısız olmasında zekâ gibi faktörlerden çok, takım içinde sergilenen davranışların etkili olduğu ortaya çıkmıştır.
Araştırma ekibi, takım içinde gözlemlenen farklı davranış örüntülerini tanımlamaya başladı. Bu davranış örüntülerinden her birinin, takıma sağladığı kendine özgü katkı belirlenerek, "Takım Rolü" olarak adlandırılmıştır.
Belbin Takım Rolü, takımın ilerlemesine katkıda bulunan davranış özelliklerinin bir bütünü olarak tanımlanır.
Araştırmalar, bireylerin farklı Takım Rollerini farklı düzeylerde sergilediğini ortaya koymuştur.
Uygulamacı
Belirlenen ilk Takım Rolü, Uygulamacı olmuştur. Uygulamacı'lar düzenli, disiplinli, uygulanabilir planlar geliştirebilen ve bunları hayata geçirme konusunda başarılı olan kişilerdir.
Ancak araştırma ilerledikçe, yalnızca Uygulamacılardan oluşan takımların yaratıcılık ve esneklik açısından sınırlı kaldığı gözlemlenmiştir.
Mucit
Takım performansını artırmak amacıyla Dr. Meredith Belbin ve araştırma ekibi, kullandıkları psikometrik değerlendirme sonuçlarını yeniden gözden geçirerek, yeni fikirler üretme ve sorunlara alışılmışın dışında çözümler geliştirme konusunda güçlü olan kişileri belirlediler.
Bu özelliklere sahip kişileri farklı takımlara dahil ettiler. Yenilikçi düşünceleri ve özgün yaklaşımlarıyla öne çıkan bu kişilerin davranış özellikleri, daha sonra "Mucit" Takım Rolü olarak tanımlandı.
Bu aşamada, takımlar içinde davranışsal çeşitliliğin önemi giderek daha belirgin hâle gelmeye başlamıştı. Zamanla diğer Takım Rolleri de teker teker ortaya çıktı.
Analitik
Takımın seçenekleri mantıklı ve somut bir bakış açısıyla değerlendirmesini sağlar, gerektiğinde tarafsız yargılarda bulunabilir ve farklı alternatifleri dikkatle tartabilir.
Orkestra Şefi
Takımın hedeflerine odaklanmasını sağlar, takım üyelerinin katkılarını ortaya çıkarır ve sorumlulukları uygun şekilde delege eder.
Girişken
Takımlar kendi içlerine odaklanma ve dış dünyadan kopma eğiliminde olduğunda, Girişkenler, dışardan bilgi ve fırsatlar getirerek takımın bakış açısını genişletir; rakiplerle ilgili içeriden bilgi edinir ve takımın fikirlerinin dış dünyayla buluşmasını sağlar.
Mükemmeliyetçi
Özellikle görevlerin son aşamasında değerli katkılar sağlarlar. Bu özelliğe sahip kişiler, çalışmaları gözden geçirir, olası hata ve eksiklikleri tespit eder ve işin yüksek kalite standartlarına uygun şekilde tamamlanmasına katkıda bulunur.
Takım Oyuncusu
Takım içindeki uyumu ve iş birliğini güçlendirmek konusunda önemli bir rol oynarlar, Bu kişiler, takımın ihtiyaç duyduğu katkıları fark eder ve gerektiğinde sorumluluk üstlenerek takımın ilerlemesine destek olurlar.
İtici Güç
Takıma enerji ve yön kazandırmak konusunda önemli bir rol oynarlar. İtici Güçler, takımın odağını korumasına, sonuç odaklı bir şekilde ilerlemeye devam etmesine ve hızını kaybetmemesine yardımcı olurlar.
Bu aşamada, bazı Takım Rollerinin daha ön planda ve görünür olduğu ve bazı takım üyelerinin diğerlerinden daha fazla öne çıktığı gözlemlenmiştir. Ancak araştırmalar, temelde her bir Takım Rolü davranışının ayrı ayrı takımın hedeflerinde başarıyla ulaşmasında önemli bir katkı sağladığını ortaya koymuştur.
Denge
Araştırmalar bir takımın başarılı olabilmesi için Takım Rolü davranışlarının ekip içinde dengeli bir şekilde sergilenmesinin gerektiğini ortaya koymuştur.
Örneğin, bir takımda Mucit özelliğine sahip kimse bulunmadığında, ekibin ilerlemesini sağlayacak ilk fikri ortaya atan bir kimseyi olmadığı gözlemlenmiştir. Ancak takımda çok sayıda Mucit bulunduğunda ise, bazı fikirlerin diğerlerinin önüne geçtiği ve uygulamaya koyma olasılığı düşük önerilerin gereğinden fazla ilgi gördüğü gözlemlenmiştir.
Benzer şekilde, İtici Güç bulunmayan takımların enerji ve yön duygusundan yoksun kaldığı, bu nedenle hedeflerin ve zaman planlarının gerisinde kalabildiği görülmüştür. Buna karşılık, çok sayıda İtici Güç’ün yer aldığı takımlarda ise ekip içi gerilimlerin arttığı ve kişilerin motivasyonunun olumsuz etkilendiği gözlemlenmiştir.
İlgili Gelişim Alanı
Her Takım Rolü, güçlü yönlerinin yanı sıra kendine özgü bazı gelişim alanları da taşır. Belbin yaklaşımında bu özellikler, güçlü yönlerin doğal bir yansıması olarak görülür ve bu nedenle ilgili gelişim alanı olarak tanımlanır.
Örneğin, alışılmışının dışında bir düşünce yapısına sahip olan Mucitler zaman zaman detayları gözden kaçırabilir veya karmaşık fikirlerini başkalarına aktarmakta zorlanabilir.
Girişkenler, yeni fırsatlar bulma konusunda başarılı olsalar da, bazen takip edilmesi gereken konuları gözden kaçırabilirler. Orkestra Şefleri, işleri delege etmek konusunda gereğinden fazla hevesli davranabilirken, Uygulamacılar mevcut planlarından vazgeçip değişime uyum sağlamakta zorlanabilirler.
Mükemmeliyetçiler, işlerin doğru ve eksiksiz yapılmasına verdikleri önem nedeniyle zaman zaman ayrıntılara gereğinden fazla odaklanabilirler. Takım Oyuncuları ise takımın uyumunu ve motivasyonunu önemsedikleri için, takım içi dengeleri etkileyebilecek kararları almakta zorlanabilirler. İtici Güçler ise sonuç alma konusundaki kararlılıkları nedeniyle zaman zaman fazla sert algılanabilirler.
İlk yapılan araştırmalar tamamlandıktan ve Dr. Meredith Belbin çalışmalarını iş dünyasında uygulamaya başladıktan sonra, dokuzuncu Takım Rolü olan Uzman da bu modele dâhil edilmiştir.
Uzman
İlk yapılan araştırmalarda kullanılan yönetim simülasyonları, katılımcıların önceden sahip oldukları bilgi ve uzmanlıklara ihtiyaç duyulmayacak şekilde tasarlanmıştır. Ancak iş yaşamında, belirli bir alanda derin bilgi ve uzmanlığa sahip kişilerin de takıma sağladığı katkının oldukça önemli olduğu gözlemlenmiştir.
Böylece Uzman, Belbin'in dokuzuncu Takım Rolü olarak yerini almıştır.
Diğer Takım Rollerinde olduğu gibi, Uzmanın da ilgili gelişim alanları bulunuyordu. Uzmanlar zaman zaman kendi uzmanlık alanlarına fazlasıyla odaklanabilir ve takımın genel ilerleyişini ikinci planda bırakabilirler.
Takım Rolü Profilimiz
Takım Rollerimizi belirlemek, güçlü yönlerimizi daha etkili kullanmamıza yardımcı olur. Aynı zamanda gelişime açık yönlerimizin farkına varmamızı ve bunların etkisini yönetebilmemizi sağlar.
Çoğu kişinin doğal olarak ve sıklıkla sergilediği birden fazla "tercih edilen Takım Rolü" bulunur. Bunun yanında, gerektiğinde üstlenebildiğimiz ve zaman içinde geliştirebileceğimiz "yönetilebilir roller" de vardır.
Son olarak, "en az tercih edilen roller" bulunur. Bunlar, takımın ihtiyaçları doğrultusunda zorunlu olmadıkça üstlenmemeyi tercih ettiğimiz rollerdir. Bu roller üstlenildiğinde gereken çaba genellikle daha yüksek olur ve elde edilen sonuçlar da aynı ölçüde etkili olmayabilir.
Birlikte Çalışmak
Bir görev, kendi Takım Rollerimizin dışında katkılar gerektiriyorsa, güçlü yönlerimizi tamamlayan Takım Rolü davranışlarına sahip kişilerle çalışmak çoğu zaman daha etkili bir yaklaşım olacaktır. Genellikle kişilerin birden fazla tercih edilen Takım Rolü davranışı olduğundan dolayı, 4 kişinin olduğu bir takımda tüm 9 Belbin Takım Rolünün tamamı temsil edebilir.
Belbin kuramına göre; Takımda herkes için bir yer vardır. Herkesin takıma sunduğu katkı değerlidir ve takımın ortak başarısına destek olur.
Özet Olarak
Belbin yaklaşımının temelinde, bireysel farklılıkları anlamak, değer vermek ve bu farklılıklardan en iyi şekilde yararlanmak yer alır. Çünkü etkili takımlar, farklı güçlü yönlere sahip bireylerin bir araya gelmesiyle oluşur; herkesin takıma sunduğu katkı değerlidir ve takımın ortak başarısına destek olur.
Dr. Meredith Belbin ve araştırma ekibi tarafından geliştirilen Belbin Takım Rolleri teorisi ve oluşturulan ortak dil bugün dünyanın dört bir yanında binlerce kurum tarafından kullanılmaktadır.
Belbin® Değerlendirmeleri ve Raporları
Araştırmaların tamamlanmasının ardından Dr. Meredith Belbin, bireylerin Belbin Takım Rollerini belirlemeye yönelik olarak Belbin Kişisel Değerlendirme Envanterini ve Gözlemci Değerlendirmesini geliştirdi.
Kişisel Değerlendirme Envanteri bireyin kendisi tarafından, Gözlemci Değerlendirmesi ise birlikte çalıştığı kişiler (yönetici, ast, çalışma arkadaşı) tarafından tamamlanmaktadır.
Yıllar içinde Belbin’in değerlendirme araçları, Takım Rolü davranışlarını mümkün olduğunca doğru ölçebilmek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizlerden geçirilmiştir. Belbin değerlendirmelerinin geçerlilik ve güveninirliği hakkında daha ayrıntılı bilgiye ulaşmak için tıklayın.
Belbin Takım Rollerine Giriş
Belbin Takım Rollerinin temelleri, 1960’lı ve 70’li yıllarda Henley Management College’da yürütülen kapsamlı araştırmalara dayanır.
İngiltere merkez ofisi tarafından gerçekleştirilen bu webinarda, dokuz yıl süren araştırma boyunca dokuz Belbin Takım Rolünün nasıl ortaya çıktığı ve bu rolleri belirlemek için kullanılan yöntemler anlatılmaktadır.